Ninni Nedir? Tam Açıklama
Ninniler, annelerin süt emen çocuklarını uyutmak için ezgi ile söyledikleri manzum veya mensur sözlerdir. Batı Türkçesi'nde bu kelimeye bağlı olarak «ninni çalmak: ninni söylemek» ve «uyku getirmek» deyimleri doğmuştur. Ninniye Kâşgarlı Mahmut «balu-balu», Azeri Türkleri «laylay», Kerküklüler «leyley», Türkmenler «hû-di: Allah de», Özbekler «elle», Kazanlılar ise «bişik cırı: beşik türküsü» adını vermektedirler.
Umumiyetle ilk söyleyicilerini tespit edemediğimiz ninnileri, anneden sonra, büyükanne, hala, teyze, abla gibi ailenin diğer şahısları da zaruret hâsıl oldukça terennüm ederler.
Ninni, çocuk emzirilip kundaklandıktan sonra, salıncakta, beşikte veya kucakta sallanıp uyutulmaya çalışılırken tizden peşe doğru söylenen bir ezgidir; çocuğun ağlamasının durması veya uyuması ile nihayet bulur. Muhtelif türkü, mâni, ilâhi, destan ezgilerinin yardımı veya irticalen meydana getirilen ölçülü, ölçüsüz söz ve tekerlemelerle çocuğu oyalayan ninniler, hece vezni ve sâde bir dille söylenirler. Umumiyetle dört mısralık bir bütün teşkil eden ninnilerin sonu bir bakıma nakarat gösteren «ninni yavrum ninni», «uyusun da büyüsün ninni», «e, e, e, ey» vb. sözlerle biter.
Ninnilerin konusunu çocuk teşkil eder. Sağlıklı doğmadan gelen sevinç, fizik güzellik, soy-sop, iyi huy, sünnet, öğrenim, nişan, gelin olma, evlenme gibi geleceğe ait dilekler; yalnızlık, gurbette kalan baba, koruyucu melekler, veliler, Hızır vb. madde, tem, motif ve merasimler ninnilerin muhtevasında beli-başlı unsurlardır..
Köy ve şehir hayatımızda canlı olarak yaşayan —arada bir erkeklerin de söylediği— ninniler, maddî ve manevî kültür mirasımızı sinesinde muhafaza eden lirik mahsullerdir
Prof. Dr. Şükrü Elçin, Halk Edebiyatına Giriş, Ankara, 1986, s:271
|